Στον Ανατολικό Κίσσαβο και το Μαυροβούνι αναπτύχθηκαν στο παρελθόν σημαντικοί οικισμοί, ευνοημένοι από τα άφθονα νερά, την ασφάλεια που προσέφερε η πυκνή δασοκάλυψη και τον πλούτο της θάλασσας.
Εκμεταλλεύθηκαν, όπως ήταν φυσικό, τα λίγα αλλά εύφορα εδάφη στις μικρές κοιλάδες και τις ομαλές πλαγιές του Γκούτζιμπου, με κύρια καλλιέργεια εκείνη της αμπέλου και της καλιέργειας της ελιάς και αξιοποίησαν τους θαλάσσιους δρόμους για τη διάθεση των προιόντων τους.
Ο σημερινός ναός είναι αξιόλογο αρχιτεκτόνημα στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλλο. Κτίσθηκε το 1851 και αγιογραφήθηκε το 1857 από Σαμαριναίους ζωγράφους. Υπήρξε το μεγαλύτερο μοναστήρι της ευρύτερης περιοχής και διέθετε μεγάλη κτηματική περιουσία. 6α. Η βυζαντινή φάση της μονής Θεολόγου εντοπίσθηκε ψηλότερα, στον Κούτζιμπο αλλά έχει καταστραφεί.
Εδώ βρέθηκε μεγάλος θησαυρός χρυσών νομισμάτων της εποχής των Κομνηνών, τα οποία θα εκτεθούν στο Νέο Αρχαιολογικό και Βυζαντινό Μουσείο Λάρισας.
Στη δυτική άκρη του οικισμού βρίσκεται ο μοναδικός βυζαντινός ναός της περιοχής, που σώθηκε ακέραιος από τον 12ο αιώνα. Είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος ναός και διαθέτει τοιχογραφίες του 16ου αιώνα στο ιερό.
Η «Παναγία Βελίκα» βρίσκεται στον οικισμό «Βελίκα» ο οποίος ανήκει στο δημοτικό διαμέρισμα Μελίβοιας. Ο ναός της Παναγίας Βελίκας βρίσκεται σε περίπου 1 χιλιόμετρo απόσταση προς δυτική κατεύθυνση από τον κεντρικό δρόμο της Βελίκας.
Ο ναός είναι κτίριο του 16ου αιώνα, με αξιόλογη ζωγραφική του 1590, τμήμα της οποίας έχει αποτειχισθεί για συντήρηση.
Εδώ εργάσθηκε ένας από τους πλέον αξιόλογους ζωγράφους της περιοχής Αγιάς με έξοδα της οικογένειας του.
Ο ίδιος αναφέρεται και στο τέμπλο, το οποίο μεταφέρθηκε στη Λάρισα για συντήρηση και ανήκει στον πρώϊμο τύπο μεταβυζαντινών τέμπλων με ζωγραφιστή ανθική διακόσμηση αντί ξυλόγλυπτης.
Στα βόρεια του οικισμού Κόκκινο νερό, υψώνεται το βυζαντινό κάστρο, ενώ πλήθος βυζαντινών μοναστηριών έχουν επισημανθεί στην περιφέρειά του. Στην Μελιβοία ανήκει το νότιο τμήμα του οικισμού (περιοχή Μητσιάρες), δίπλα στο ρέμα του Κόκκινου Νερού, όπου ανασκάφηκε μεγάλος βυζαντινός ναός, που ανήκε στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλλο και χρονολογείται στον 12ο αιώνα.
Μοναστικό συγκρότημα του 12ου αιώνα, με ναό, οχυρωματικό περίβολο και πλήθος κτισμάτων, που βρίσκεται δίπλα στην παραλιακή οδό, σε πλεονεκτική γεωγραφική θέση.
Ο ναός είναι μονόχωρο κτίσμα με νάρθηκα και παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα να διαθέτει δύο καμαροσκέπαστους χώρους κάτω από το ιερό. Η περιοχή είναι γνωστή από παλιά ως λουτρό και είναι πιθανόν ότι σώζονται και άλλα βυζαντινά κτίρια στον περιβάλλοντα χώρο.
Θέση Μολύβια ανατολικά της Μελιβοίας. Σε στενό πέρασμα του δρόμου προς την παραλία της Παλιουριάς διατηρούνταν παλαιότερα αρχαία λείψανα. Εδώ τοποθετείται από ορισμένους ερευνητές κάποιος οικισμός της ελληνιστικής περιόδου, σχετικός με την αρχαία Μελίβοια.
Πρόκειται για αξιόλογη μονή του 12ου αιώνα, που ανασκάφηκε μέσα στο δάσος. Σώζεται επιμήκης ναός που καλυπτόταν με καμάρα, ενώ ο νάρθηκας διέθετε αρκοσόλια που περιείχαν ταφές. Υπάρχουν τα ίχνη του περιβόλου με τα κελλιά, ενώ στη ΒΔ. γωνία βρέθηκε καλοκτισμένο ισχυρό κτίριο, που ταυτίσθηκε με ληνό (το πατητήρι της μονής). Στην μονή φθάνει κανείς μετά από πορεία 5 λεπτών από την πολυσύχναστη παραλία της Κουτσουπιάς
Σκιαθάς Αγιοκάμπου. Οχυρωμένος οικισμός του 3ου αι. π.Χ., που αποτελούσε εμπορικό κέντρο με σπουδαίο λιμάνι, πιθανόν επίνειο της αρχαίας Μελιβοίας.